21 - مجمع بن جاريه هم قران را جمع كردند « 1 » . شايد « مجمع بن حارثه » درست باشد كه قبلا ذكرش رفت . 22 - از عبد اللّه بن عمرو نقل شده است كه مىگويد : « قرآن را جمع كردم و هر شب يك‌بار قرآن را ختم مىكردم . اين خبر به پيامبر اكرم - ص - رسيد لذا فرمود : ماهى يك‌بار قرآن را ختم كن . . . » « 2 » . « عينى » مىگويد : « خلفاى اربعه از كسانى بودند كه قرآن را در زمان پيامبر اكرم - ص - جمع‌آورى كردند . اين مطلب را ابو عمرو و عثمان بن سعيد دانى ذكر كرده‌اند « 3 » » بنابراين بايد به اسامى مذكور در صفحات قبل ، اسامى زير را اضافه كرد : 23 - ابو بكر بن ابى قحافه و 24 - عمر بن خطاب . « عثمان بن عفان » مىگويد : « قرآن را در زمان رسول اكرم - ص - جمع كردم » « 4 » « سيوطى » دربارهء عثمان مىگويد : « او يكى از جمع‌آورندگان قرآن است ، بلكه ابن عباد مىگويد : از خلفا كسى جز عثمان و مأمون قرآن را جمع نكرد « 5 » شايد مراد « ابن عباد » از جمع در اينجا از حفظ داشتن قرآن است . البته باز اشكال باقى است چون كه گذشته از ديگران ، على - عليه السلام - نيز قرآن را از حفظ بود .

--> ( 1 ) عمدة القارى ، ج 20 ، ص 27 . الاتقان ، ج 1 ، ص 72 به نقل از دانى كه ابو موسى را به عنوان جمع‌آور قرآن نام مىبرد . ( 2 ) الاتقان ، ج 1 ، ص 72 به نقل از : نسائى به سند صحيح . مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 237 به نقل از : نسائى با سند صحيح . فتح البارى ، ج 9 ص 47 . تفسير القرآن العظيم ابن كثير ج 4 ( ذيل صفحه ) ، ص 29 به نقل از : نسائى . ابن ماجة . المصنف عبد الرزاق ، ج 3 ، ص 355 عمدة القارى ، ج 20 ، ص 27 به نقل از : ابى عمرو . كنز العمال ، ج 2 ، ص 208 و 209 به نقل از : ابن عساكر و مسند ابى يعلى . مباحث فى علوم القرآن ، ص 120 . البيان خوئى ، ص 269 . بحوث فى تاريخ القرآن و علومه ، ص 130 و تفسير الميزان ، ج 12 ص 121 . ( 3 ) عمدة القارى ، ج 20 ص 27 . ( 4 ) تاريخ الخلفاء ، ص 162 . ( 5 ) همان مدرك ، ص 148 .